در ساختار هنر معاصر، گالریها تنها فضاهایی برای نمایش و فروش آثار نیستند؛ آنها در شکلدهی به مسیر حرفهای هنرمندان، تولید گفتمان، تثبیت ارزش آثار و حتی تعیین جهت حرکت بازار جهانی هنر نقشی اساسی دارند. برخی گالریها طی چند دهه توانستهاند از یک فضای نمایشگاهی محلی به شبکههایی بینالمللی تبدیل شوند و در معرفی نسلهای مختلف هنرمندان، نقشی تعیینکننده ایفا کنند.
فهرست پیش رو ۱۰ گالری و دلال هنری تأثیرگذار را معرفی میکند؛ مجموعههایی که هر یک به شیوهای متفاوت در شکلدهی به هنر و بازار هنر معاصر نقش داشتهاند.
۱۰. Sprüth Magers
گالری Sprüth Magers در سال ۱۹۹۸، در پی ادغام دو گالری متعلق به مونیکا اشپروت (Monika Sprüth) و مِیکه ماگِرز (Meike Magers) شکل گرفت؛ دو گالری که پیشتر، بهترتیب در سالهای ۱۹۸۳ و ۱۹۹۱ در کلن تأسیس شده بودند.
Sprüth Magers فعالیت خود را با رویکردی فراآتلانتیک و با تمرکز عمده بر هنرمندان آلمانی و آمریکایی آغاز کرد. گالری در توسعه جایگاه بینالمللی هنرمندانی چون رُزِماری تروکل (Rosemarie Trockel) و دوئت هنری پیتر فیشلی و دیوید وایس (Peter Fischli & David Weiss) نقش مهمی داشت و در اروپا از هنرمندانی همچون جورج کُندو (George Condo)، جنی هولزر (Jenny Holzer)، باربارا کروگر (Barbara Kruger) و اِد روشا (Ed Ruscha) حمایت و نمایندگی کرد.
در طول سالها، این گالری از ریشههای خود در کلن فراتر رفت و به یکی از مجموعههای مهم بینالمللی در حوزه هنر مدرن و معاصر تبدیل شد. امروزه Sprüth Magers در برلین، لندن و لسآنجلس فضاهای نمایشگاهی دارد و دفاتری نیز در کلن و هنگکنگ اداره میکند.
با وجود این گسترش جغرافیایی، ارتباط نزدیک گالری با استودیوها و شبکههای حرفهای هنرمندان آلمانی و آمریکایی همچنان بخش مهمی از هویت آن را تشکیل میدهد.
۹. Lehmann Maupin
Lehmann Maupin در سال ۱۹۹۶ توسط دیوید ماپین (David Maupin)، مدیر سابق Metro Pictures، و ریچل لِهمَن (Rachel Lehmann) تأسیس شد. لِهمَن پیش از آن در ژنو و لوزان نیز گالریهای هنر معاصر را اداره کرده بود.
یکی از ویژگیهای مهم Lehmann Maupin از آغاز، نگاه بینالمللی آن به انتخاب هنرمندان بوده است. گالری در کنار هنرمندان آمریکایی، هنرمندانی از اروپا، آسیا، آفریقا، آمریکای جنوبی و خاورمیانه را نیز معرفی کرده و در ورود بسیاری از هنرمندان بینالمللی به صحنه هنر نیویورک نقش داشته است.
این گالری به حمایت از هنرمندانی شناخته میشود که زبانهای بصری تجربهگرا و گاه آوانگارد را دنبال میکنند و در آثارشان روایتهای شخصی، اجتماعی و فرهنگی را با یکدیگر پیوند میدهند.
از جمله هنرمندانی که Lehmann Maupin در مسیر معرفی و تثبیت جایگاه بینالمللی آنها نقش داشته است میتوان به آنیش کاپور (Anish Kapoor)، دو هو سو (Do Ho Suh)، آدریانا وارِژائو (Adriana Varejão)، هرنان باس (Hernan Bas) و میکالن توماس (Mickalene Thomas) اشاره کرد.
گالری در سال ۲۰۱۳ فعالیت خود را در هنگکنگ گسترش داد و پس از آن شعبههای سئول و لندن نیز به شبکه آن اضافه شدند؛ گسترشی که جایگاه Lehmann Maupin را بهعنوان یک گالری واقعاً بینالمللی تثبیت کرد.
۸. Victoria Miro
ویکتوریا میرو (Victoria Miro) از چهرههای مهم صحنه هنر بریتانیا و بنیانگذار Victoria Miro Gallery است؛ گالریای که امروز در لندن و ونیز فعالیت میکند.
میرو نخستین گالری خود را در سال ۱۹۸۵ تأسیس کرد و از همان ابتدا بر هنرمندانی تمرکز داشت که زبانهای جدید و غیرمتعارف هنری را تجربه میکردند و آثارشان با مسائل اجتماعی و فرهنگی معاصر ارتباط داشت.
یکی از نقاط قوت این گالری، تنوع رویکردهای هنری در میان هنرمندان آن است. در فهرست Victoria Miro نام هنرمندانی چون یایویی کوساما (Yayoi Kusama)، کریس آفیلی (Chris Ofili)، سلیا پل (Celia Paul) و آیزاک جولیان (Isaac Julien) دیده میشود.
از اتاقهای آینهای و جهان بصری وسواسگونه کوساما گرفته تا نقاشیهای غنی و چندلایه آفیلی و آثار چندرسانهای جولیان درباره هویت، مهاجرت و تعلق، این مجموعه نشاندهنده طیف گستردهای از رویکردهای معاصر به تصویر و روایت است.
Victoria Miro در نتیجه این سیاست کیوریتوریال، به فضایی برای گفتوگوی میان نسلهای مختلف هنرمندان تبدیل شده است؛ جایی که هنرمندان تثبیتشده در کنار چهرههای جوانتر امکان تجربه و ارائه آثار خود را پیدا میکنند.
۷. Thaddaeus Ropac
داستان شکلگیری گالری Thaddaeus Ropac با یکی از مهمترین چهرههای هنر مفهومی قرن بیستم، یعنی یوزف بویس (Joseph Beuys)، پیوند خورده است.
تادئوس روپاک (Thaddaeus Ropac)، دلال هنری اتریشی، در اوایل دهه بیست زندگی خود و در حالی که هنوز ارتباطی جدی با دنیای هنر نداشت، در پروژه معروف بویس با عنوان 7000 Oaks همکاری کرد؛ پروژهای که برای هفتمین دوره دُکومنتا در کاسل طراحی شده بود.
آشنایی نزدیک با شیوه فکری بویس تأثیر عمیقی بر مسیر حرفهای روپاک گذاشت و به او تصویری روشن از نوع هنرمندانی داد که میخواست در آینده از آنها حمایت کند.
او در سال ۱۹۸۳ نخستین گالری خود را در سالزبورگ افتتاح کرد. این شهر در آن زمان بیش از هنرهای تجسمی به موسیقی شهرت داشت، اما روپاک توانست بهتدریج سالزبورگ را به یکی از نقاط مهم شبکه بینالمللی هنر معاصر تبدیل کند.
امروز Thaddaeus Ropac در سالزبورگ، پاریس و لندن فعالیت دارد و حضور آن در آسیا نیز بهطور پیوسته گسترش یافته است.
این گالری در طول فعالیت خود با هنرمندانی چون گئورگ بازلیتس (Georg Baselitz)، آنتونی گورملی (Antony Gormley) و آنسلم کیفر (Anselm Kiefer) همکاری کرده است.
حضور هنرمندان آسیایی نیز بخش مهمی از برنامه گالری را تشکیل میدهد و نشاندهنده رویکرد آن به ایجاد ارتباط میان سنتهای هنری شرق و غرب است.
۶. Hauser & Wirth
Hauser & Wirth امروز یکی از بزرگترین گالریهای بینالمللی هنر مدرن و معاصر است و در شهرهایی همچون نیویورک، لندن، لسآنجلس، هنگکنگ، سامرست و سنتموریتس حضور دارد.
اما مسیر این مجموعه از یک آغاز بسیار کوچک شروع شد.
ایوان ویرث (Iwan Wirth) از کودکی به هنر علاقه داشت و در هفتسالگی نسخههایی از مجسمههای آلبرتو جاکومتی میساخت و میفروخت. او در ۱۶سالگی نخستین گالری خود را افتتاح کرد و سرانجام در سال ۱۹۹۲، به همراه همسرش مانوئلا ویرث (Manuela Wirth) و مادر همسرش اورسولا هاوزر (Ursula Hauser)، Hauser & Wirth را در زوریخ تأسیس کرد.
نخستین نمایشگاه گالری در آپارتمانی واقع در یک ویلای آرتدکو در مرکز زوریخ برگزار شد.
Hauser & Wirth از آن زمان به یکی از مهمترین گالریهای پژوهشمحور جهان تبدیل شده و برنامهای گسترده از نمایشگاههای تاریخی و معاصر ارائه داده است. یکی از ویژگیهای اصلی آن، توجه همزمان به میراث هنرمندان قرن بیستم و حمایت از نسلهای جدید هنر معاصر است.
گالری مدیریت میراث هنری هنرمندانی مانند اوا هسه (Eva Hesse)، لوئیز بورژوا (Louise Bourgeois)، مایک کلی (Mike Kelley) و ماریا لاسنیک (Maria Lassnig) را بر عهده دارد و در کنار آن، هنرمندانی مانند پل مککارتی (Paul McCarthy) و مارتین کرید (Martin Creed) را نیز نمایندگی میکند.
۵. Perrotin
امانوئل پرُتَن (Emmanuel Perrotin) یکی از مهمترین دلالان هنری نسل خود است. او نخستین گالریاش را در سال ۱۹۹۰، زمانی که تنها ۲۱ سال داشت، تأسیس کرد.
رویکرد پرُتَن از ابتدا بر حمایت از هنرمندان جوان و ایجاد امکان برای تجربه زبانهای جدید هنری استوار بود. این رویکرد در طول چند دهه به ایجاد یک شبکه بینالمللی از گالریها در شهرهای مختلف جهان انجامید.
نام Perrotin با مسیر حرفهای هنرمندان مهمی چون تاکاشی موراکامی (Takashi Murakami)، سوفی کال (Sophie Calle) و مائوریتسیو کاتلان (Maurizio Cattelan) پیوند خورده است.
گالریهای Perrotin امروز در شهرهایی همچون پاریس، نیویورک، توکیو، سئول، هنگکنگ و شانگهای فعالیت میکنند و علاوه بر برگزاری نمایشگاههای متعدد در طول سال، در مهمترین آرتفرهای بینالمللی نیز حضور دارند.
قدرت Perrotin صرفاً در گستردگی جغرافیایی آن خلاصه نمیشود؛ این مجموعه نمونهای از مدلی جدید در گالریداری است که در آن شبکه بینالمللی، مدیریت حرفهای هنرمندان، حضور مداوم در بازار و تولید برنامههای نمایشگاهی در مقیاس جهانی به یکدیگر پیوند خوردهاند.
۴. White Cube و جی جاپلینگ
جی جاپلینگ (Jay Jopling) یکی از تأثیرگذارترین دلالان هنر بریتانیا در دهههای اخیر و بنیانگذار گالری White Cube است؛ مجموعهای که در سال ۱۹۹۳ تأسیس شد و به سرعت به یکی از مهمترین فضاهای هنر معاصر در لندن تبدیل شد.
نقش جاپلینگ در شکلگیری و تثبیت جنبش هنرمندان جوان بریتانیا (Young British Artists یا YBA) بسیار مهم بود. او بهویژه با حمایت از دیمین هرست (Damien Hirst)، در تبدیل این هنرمند جوان به یکی از چهرههای اصلی هنر بریتانیا نقش داشت.
White Cube در دهه ۱۹۹۰ به یکی از مراکز اصلی نمایش آثار نسل جدیدی از هنرمندان بریتانیایی تبدیل شد؛ هنرمندانی که بسیاری از قواعد تثبیتشده هنر را به چالش میکشیدند.
در کنار هرست، نامهایی مانند تریسی امین (Tracey Emin) و آنتونی گورملی (Antony Gormley) نیز با این مجموعه پیوند خوردهاند.
اهمیت جاپلینگ تنها در موفقیت تجاری White Cube نیست. او نمونهای برجسته از نسلی از دلالان هنری است که توانستند با شناسایی بهموقع استعدادهای جدید، بر مسیر تحول هنر معاصر و همچنین بر سازوکارهای بازار آن تأثیر بگذارند.
۳. Pace و مارک گلیمچر
مارک گلیمچر (Marc Glimcher) مدیر و چهره اصلی نسل جدید Pace Gallery است؛ گالریای که توسط پدرش، آرن گلیمچر (Arne Glimcher)، در سال ۱۹۶۰ تأسیس شد.
Pace طی بیش از شش دهه فعالیت، از یک گالری نیویورکی به یک شبکه جهانی تبدیل شده است. مارک گلیمچر در ادامه میراث پدر، جایگاه این مجموعه را در خط مقدم هنر معاصر حفظ کرده است.
فهرست هنرمندان Pace طیف وسیعی از تاریخ هنر مدرن و معاصر را دربرمیگیرد؛ از چهرههای تاریخی مانند ژان دوبوفه (Jean Dubuffet) و مارک روتکو (Mark Rothko) تا هنرمندان معاصری چون یوشیتومو نارا (Yoshitomo Nara) و کیکی اسمیت (Kiki Smith).
این ترکیب، نشاندهنده سیاستی است که در آن تاریخ هنر و تولید معاصر در امتداد یکدیگر دیده میشوند.
Pace امروز شبکهای بینالمللی با شعبههایی در نیویورک، لندن، ژنو، هنگکنگ، سئول و پالو آلتو است و همچنان بر حمایت از هنرمندان پیشرو و معرفی آثار آنها به مخاطبان جهانی تمرکز دارد.
۲. David Zwirner
دیوید زویرنر (David Zwirner) گالری خود را در فوریه ۱۹۹۳ در شماره ۴۳ خیابان گرین در نیویورک افتتاح کرد. نخستین نمایشگاه این گالری به آثار فرانتس وست (Franz West) اختصاص داشت.
شروع کار زویرنر در قلب سوهو و در نزدیکی یکی از نقاط تاریخی شکلگیری فضاهای هنری مستقل نیویورک، از همان ابتدا این گالری را با سنت هنر تجربی و آوانگارد این شهر پیوند داد.
برنامه اولیه David Zwirner بر نمایش آثار هنرمندان نوظهور و تجربهگرا متمرکز بود. هنرمندانی مانند استن داگلاس (Stan Douglas)، جیسون رودز (Jason Rhoades) و دایانا تِیتر (Diana Thater) در همان سال نخست نمایشگاههای انفرادی خود را در گالری برگزار کردند.
پل مککارتی (Paul McCarthy) نیز از هنرمندانی بود که در سالهای نخست فعالیت گالری با آن همکاری داشت.
طی سه دهه، David Zwirner از یک گالری مستقل در سوهو به یکی از مهمترین مؤسسات تجاری هنر معاصر در جهان تبدیل شده است.
امروز این مجموعه در نیویورک، لسآنجلس، لندن، پاریس و هنگکنگ فعالیت دارد و فهرست گستردهای از هنرمندان بینالمللی را نمایندگی میکند.
یکی از ویژگیهای مهم مدل کاری زویرنر، ترکیب حمایت از هنرمندان تثبیتشده با سرمایهگذاری بر نسلهای جدید و حفظ ارتباط نزدیک میان فعالیت گالری، انتشار کتاب و تولید محتوای پژوهشی است.
۱. Gagosian
در صدر این فهرست، لری گاگوسیان (Larry Gagosian) و شبکه جهانی Gagosian قرار دارند؛ مجموعهای که به یکی از قدرتمندترین نامها در ساختار بازار هنر بینالمللی تبدیل شده است.
گاگوسیان فعالیت خود را در لسآنجلس و در مقیاسی بسیار کوچک آغاز کرد. او در نخستین سالهای فعالیتش به فروش پوستر و آثار چاپی مشغول بود و سپس در ۳۵سالگی نخستین گالری خود را در لسآنجلس افتتاح کرد.
گالری او در ابتدا بر هنر پس از جنگ تمرکز داشت و آثاری از هنرمندانی چون الزورت کلی (Ellsworth Kelly)، روی لیختنشتاین (Roy Lichtenstein) و بروس نائومن (Bruce Nauman) را به نمایش میگذاشت.
با گسترش فعالیت Gagosian، دامنه آن نیز وسیعتر شد و هنرمندان برجسته هنر معاصر مانند جف کونز (Jeff Koons)، گئورگ بازلیتس، آنسلم کیفر و تاکاشی موراکامی در کنار آثار تاریخی هنرمندانی مانند پابلو پیکاسو، کلود مونه، آلبرتو جاکومتی و هنری مور در برنامه این مجموعه قرار گرفتند.
قدرت Gagosian تنها به تعداد شعبهها یا ارزش اقتصادی آثار محدود نمیشود. این گالری نمونهای از نقش جدید گالریهای بزرگ در بازار جهانی است؛ مؤسساتی که همزمان در نمایشگاهسازی، مدیریت میراث هنری، تولید انتشارات، حضور در آرتفرها و شکلدهی به ارزش اقتصادی هنرمندان فعالیت میکنند.
در بازار هنر، اصطلاح «اثر گاگوسیان» (Gagosian Effect) نیز برای اشاره به افزایش چشمگیر توجه و ارزش بازار یک هنرمند پس از پیوستن او به این شبکه به کار میرود.
به این ترتیب، لری گاگوسیان را نمیتوان صرفاً یک دلال آثار هنری دانست. او یکی از چهرههایی است که طی چند دهه توانسته میان گالریداری، بازار جهانی، مجموعهداری و تولید گفتمان هنری پیوندی کمسابقه ایجاد کند.
گالریها؛ بازیگران اصلی اکوسیستم هنر
این فهرست نشان میدهد که گالریهای بزرگ معاصر دیگر صرفاً واسطهای میان هنرمند و مجموعهدار نیستند. آنها در بسیاری از موارد در تعیین مسیر حرفهای هنرمندان، شکلگیری بازار، حفظ میراث هنری و حتی تولید روایتهای تاریخی درباره هنر معاصر نقش دارند.
از گالریهای مستقلی که در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ فعالیت خود را آغاز کردند تا شبکههای چندشعبهای امروز، مدل گالریداری نیز همزمان با جهانیشدن بازار هنر تغییر کرده است.
در این میان، تفاوت رویکرد گالریها نیز اهمیت دارد: برخی بر کشف استعدادهای جوان تمرکز میکنند، برخی بر حفظ و مدیریت میراث هنرمندان قرن بیستم، و برخی دیگر تلاش دارند این دو حوزه را در قالب یک برنامه بینالمللی واحد به هم پیوند دهند.
در نهایت، قدرت این گالریها تنها در سرمایه مالی آنها نیست؛ بلکه در توانایی انتخاب، اعتباربخشی، شبکهسازی و ایجاد زمینهای برای دیدهشدن هنر است. همین نقش است که آنها را به یکی از مهمترین بازیگران ساختار هنر معاصر جهان تبدیل کرده است.